فرآیند تولید و ارزش هنری
سمفونی گرهها؛ در پشت صحنه کارگاههای چلهکشی و بافت ملکشاه در مشهد چه میگذرد؟
مقدمه
آیا تا به حال به این فکر کردهاید که چرا ساخت یک فرش دستباف سالها زمان میبرد؟ پشت هر سانتیمتر از قالیهای نفیسی که در تالار پذیرایی خود پهن کردهاید، داستان غریبی از صبوری، هنر و عشق جریان دارد. امروز پنجرهای را رو به کارگاههای انحصاری کمپانی ملکشاه در مشهد باز میکنیم تا شاهد متولد شدن یک شاهکار باشید.
گام اول: رویابافی روی کاغذ (طراحی نقشه)
همه چیز از آتلیه طراحی ملکشاه در مشهد آغاز میشود. استادان طراح، ماهها زمان صرف میکنند تا یک نقشه انحصاری را با الهام از خطوط اسلیمی دوران صفوی قلم بزنند. نقشه فرشهای گرانقیمت روی کاغذهای میلیمتری (نقطه به نقطه) کشیده و رنگآمیزی میشود. این نقشهها حکم نتهای یک سمفونی بزرگ را دارند که بافنده باید آنها را بنوازد.
گام دوم: چلهکشی با ابریشم ناب
زیرساخت و استخوانبندی یک فرش، چلهٔ آن است. در کارگاههای مشهد، استادکاران چلهکشی، دارهای عمودی فلزی را با نخهای ابریشم طبیعی و با کشش فوقالعاده دقیق عیارپذیری میکنند. کوچکترین خطا در چلهکشی باعث کج شدن قالی (سره داشتن) در آینده میشود؛ هنری که نیاز به دههها تجربه دارد.
گام سوم: رقص انگشتان بافندگان خراسانی
سختترین و حسیترین بخش کار، بافتن است. بافندگان هنرمند ملکشاه، روزانه هزاران گره را با دست میزنند. برای بافت یک فرش ۹۰ رج، بافنده باید در هر دسیمتر مربع، هزاران گرهِ مینیاتوری بزند. صدای دفتین (ابزار کوبیدن گرهها) در کارگاه، ریتم زندگی این هنرمندان است. آنها با هر گره، بخشی از روح و آرامش خود را به فرش تزریق میکنند؛ به همین دلیل است که هیچ دو فرش دستبافتی در جهان، حتی اگر نقشهشان یکی باشد، دقیقاً مثل هم نیستند.